به گزارش بامداد زاگرس آنلاین :نگین مرادی کوه باد، کارشناس ارشد روانشناسی، مشاور و رواندرمانگر فعالیت حرفهای خود را در حوزه سلامت روان و کمک به افرادی است که در مقاطع مختلف زندگی با مشکلات هیجانی، شناختی، رفتاری و ارتباطی مواجه میشوند.دنبال می کند .
گفتگوی اسدالله اسدی شاعر و فعال اجتماعی با وی را در ادامه می خوانید؛
در فرایند مشاوره و رواندرمانی چه دانش و روش هایی را بکار می گیرید؟
در فرایند مشاوره و رواندرمانی از دانش و روشهای علمی روانشناسی استفاده میکنم و در صورت نیاز، ارزیابیهای روانشناختی را نیز در نظر میگیرم. برای من مهم است که رابطه درمانی بر پایه اعتماد، احترام، رازداری و پذیرش شکل بگیرد و مراجعهکننده احساس کند بدون ترس از قضاوت میتواند درباره مشکلات خود صحبت کند.
یکی از حوزههایی که برای من اهمیت ویژهای دارد، پیشگیری از خودکشی و شناسایی بهموقع افراد در معرض خطر است؛ موضوعی که معتقدم باید درباره آن علمی، مسئولانه و بدون برچسبزنی صحبت کنیم.
وقتی درباره خودکشی صحبت میکنیم، دقیقاً منظور چیست؟
خودکشی یک پدیده پیچیده روانشناختی و اجتماعی است و معمولاً نمیتوان آن را به یک علت واحد نسبت داد. در بسیاری از موارد، فرد در شرایطی قرار میگیرد که احساس میکند درد و فشار روانی او غیرقابل تحمل است و راه دیگری برای پایان دادن به این وضعیت نمیبیند. بنابراین باید بین «فردی که میخواهد بمیرد» و «فردی که میخواهد از درد و شرایط غیرقابل تحمل زندگی رها شود» تفاوت قائل شویم.
آیا هر فردی که از مرگ یا خودکشی صحبت میکند، واقعاً قصد خودکشی دارد؟
خیر، اما هرگونه صحبت درباره مرگ و خودکشی باید جدی گرفته شود. نمیتوان صرفاً بر اساس یک جمله تشخیص داد که خطر پایین است یا بالا. گاهی فرد مستقیماً درباره خودکشی صحبت میکند و گاهی نشانهها غیرمستقیم هستند؛ بنابراین ارزیابی تخصصی اهمیت زیادی دارد.
مهمترین نشانههایی که باید جدی گرفته شوند چیست؟
صحبت مکرر درباره مرگ یا نبودن، احساس ناامیدی شدید، احساس سربار بودن، کنارهگیری از دیگران، تغییرات شدید رفتاری، بخشیدن وسایل مهم، خداحافظی غیرمعمول، افزایش مصرف مواد مخدر ، یا تغییر ناگهانی در رفتار و خلق میتواند هشداردهنده باشد. البته هیچکدام بهتنهایی به معنی قطعی بودن خطر نیستند و باید در کنار سایر عوامل بررسی شوند.
یک روانشناس چگونه میزان خطر خودکشی را ارزیابی میکند؟
ارزیابی باید مستقیم، بدون قضاوت و جامع باشد. درمانگر درباره وجود افکار خودکشی، شدت و تکرار آنها، سابقه اقدام قبلی، عوامل استرسزا، وضعیت روانی فرد، مصرف مواد مخدر ، حمایت اجتماعی و عوامل محافظتکننده سؤال میکند. همچنین باید مشخص شود آیا خطر فوری وجود دارد یا خیر.
آیا پرسیدن مستقیم در باره خودکشی باعث ایجاد فکر خودکشی در فرد می شود ؟
خیر ، نکته مهم همین جاست که پرسیدن مستقیم درباره خودکشی باعث ایجاد فکر خودکشی در فرد نمیشود. *برعکس*، یک سؤال حرفهای و همدلانه میتواند فرصتی ایجاد کند تا فرد درباره چیزی که شاید مدتها پنهان کرده، صحبت کند.
چه عواملی احتمال خودکشی را افزایش میدهند؟
سابقه اقدام قبلی، اختلالات روانشناختی درماننشده، افسردگی شدید، مصرف مواد، بحرانهای خانوادگی و عاطفی، سوگ، خشونت، انزوای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و احساس ناامیدی میتوانند خطر را افزایش دهند. اما باید تأکید کنم که وجود یک عامل بهتنهایی به معنی پیشبینی خودکشی نیست؛ ما مجموعه عوامل را در کنار وضعیت فعلی فرد ارزیابی میکنیم.
عوامل محافظتکننده چه هستند؟
ارتباط مؤثر با خانواده یا افراد قابل اعتماد، احساس تعلق، داشتن هدف و معنا در زندگی، دسترسی به خدمات تخصصی، باورها و ارزشهای فرد، مسئولیت نسبت به فرزندان یا افراد مهم زندگی و مهمتر از همه تمایل فرد برای دریافت کمک، میتوانند نقش محافظتی داشته باشند.
اگر درمانگر احساس کند فرد در معرض خطر فوری است، چه کاری باید انجام دهد؟
در چنین شرایطی اولویت، حفظ جان فرد است. درمانگر نباید فرد را تنها بگذارد و نباید موضوع را صرفاً به یک گفتوگوی معمولی درمانی محدود کند. باید سطح خطر بهصورت فوری ارزیابی شود، حمایت لازم فراهم شود و در صورت وجود خطر جدی و فوری، از خدمات اورژانسی و متخصصان مربوط کمک گرفته شود. در این شرایط، حفظ ایمنی بر محرمانگی معمول جلسات اولویت پیدا میکند.
برنامه ایمنی چیست و چه کاربردی دارد؟
برنامه ایمنی یک برنامه کوتاه و مشخص برای زمانی است که افکار خودکشی افزایش پیدا میکنند. در آن، نشانههای هشدار، راههای مقابله با بحران، افراد قابل تماس، مراکز دریافت کمک و اقداماتی برای افزایش ایمنی مشخص میشوند. هدف این است که فرد در لحظه بحران مجبور نباشد همه چیز را از ابتدا تصمیمگیری کند.
خانواده در پیشگیری از خودکشی چه نقشی دارد؟
خانواده میتواند بسیار مهم باشد، اما باید بداند که نقش آن *«بازجویی یا کنترل»* فرد نیست. شنیدن بدون قضاوت، جدی گرفتن نشانههای هشدار، کاهش تنهایی فرد، همراهی برای دریافت کمک تخصصی و توجه به ایمنی از مهمترین کارهایی است که خانواده میتواند انجام دهد.جملاتی مانند «این حرفها را نزن»، «مشکلت که چیزی نیست» یا «به خاطر خانوادهات این کار را نکن» معمولاً کمکی به حل مسئله نمیکنند. بهتر است فرد احساس کند کسی واقعاً درد او را شنیده و برای کمک کردن کنارش است.
مهمترین اشتباه مردم درباره خودکشی چیست؟
یکی از اشتباهات مهم این است که تصور کنیم صحبت کردن درباره خودکشی باعث ایجاد آن میشود. اشتباه دیگر این است که خودکشی را صرفاً نتیجه ضعف شخصیت یا جلب توجه بدانیم. فردی که دچار افکار خودکشی شده، نیازمند توجه، ارزیابی تخصصی و حمایت است، نه سرزنش.
آیا خودکشی قابل پیشگیری است؟
در بسیاری از موارد میتوان با شناسایی زودهنگام، درمان مناسب، کاهش عوامل خطر، تقویت عوامل محافظتکننده و ایجاد دسترسی به حمایت تخصصی، خطر را کاهش داد. به همین دلیل آموزش خانوادهها، معلمان، مشاوران و جامعه اهمیت زیادی دارد.
من معتقدم پیشگیری از خودکشی فقط وظیفه روانشناس نیست؛ یک مسئولیت اجتماعی است. هر کسی که بتواند نشانههای هشدار را بشناسد، بدون قضاوت گوش کند و فرد را به دریافت کمک تخصصی هدایت کند، میتواند در نجات یک زندگی نقش داشته باشد.
وقتی یک فرد با افکار خودکشی به تراپیست مراجعه میکند
اگر فردی در جلسه مشاوره بگوید «دیگر نمیخواهم زندگی کنم»، اولین واکنش شما چیست؟
اولین کار من حفظ آرامش و ایجاد فضای امن برای صحبت کردن است. نه فرد را میترسانم و نه حرف او را کوچک میشمارم. با همدلی از او میخواهم درباره این احساس بیشتر توضیح دهد. در چنین شرایطی، شنیدن دقیق و بدون قضاوت، خودش یک مداخله مهم است.
آیا مستقیماً درباره خودکشی از فرد سؤال میکنید؟
بله. اگر نشانهای از افکار خودکشی وجود داشته باشد، سؤال مستقیم و حرفهای ضروری است. برای مثال میپرسم: «آیا در این روزها به مردن یا پایان دادن به زندگی خودتان فکر کردهاید؟» سؤال مستقیم باعث ایجاد فکر خودکشی نمیشود؛ بلکه به درمانگر کمک میکند میزان خطر را بهتر بشناسد.
بعد از مشخص شدن وجود افکار خودکشی، چه چیزهایی را بررسی میکنید؟
فقط وجود یا نبود فکر خودکشی را بررسی نمیکنم. باید مشخص شود افکار چقدر شدید و مداوم هستند، آیا فرد قصد اقدام دارد یا خیر، آیا قبلاً اقدام داشته است، چه عواملی باعث تشدید افکار میشوند و چه عواملی میتوانند او را از اقدام دور کنند. همچنین وضعیت روانی، مصرف مواد، حمایت خانوادگی و شرایط فعلی زندگی فرد اهمیت دارد.
آیا داشتن افکار خودکشی به معنی خطر فوری است؟
خیر. افکار خودکشی طیف دارند و شدت خطر در افراد مختلف متفاوت است. یک فرد ممکن است افکار گذرا داشته باشد و فرد دیگری قصد و آمادگی جدی برای اقدام داشته باشد. وظیفه درمانگر این است که این تفاوت را با ارزیابی دقیق مشخص کند و بر اساس سطح خطر تصمیم بگیرد.
چه زمانی شرایط را اورژانسی تلقی میکنید؟
وقتی ارزیابی نشان دهد که احتمال اقدام در آینده نزدیک قابل توجه است، موضوع دیگر یک مسئله معمول جلسات درمانی نیست و به مداخله فوری برای حفظ جان فرد نیاز دارد. در این وضعیت، تنها گذاشتن فرد یا موکول کردن موضوع به جلسه بعدی تصمیم مناسبی نیست و باید حمایت فوری و خدمات اورژانسی یا تخصصی لازم فراهم شود.
آیا از فرد میخواهید قول بدهد که خودکشی نکند؟
صرف گرفتن یک قول یا «قول گرفتن برای خودکشی نکردن» را جایگزین ارزیابی خطر و برنامه ایمنی نمیدانم. چیزی که اهمیت دارد، شناخت خطر، کاهش دسترسی به موقعیتها یا وسایل خطرناک، افزایش حمایت و داشتن یک برنامه مشخص برای زمان تشدید بحران است.
نقش رابطه درمانی در چنین شرایطی چقدر مهم است؟
بسیار مهم است. فردی که احساس میکند دیده نمیشود، شنیده نمیشود یا کسی او را درک نمیکند، ممکن است بیشتر منزوی شود. درمانگر باید بدون قضاوت، با احترام و در عین حفظ مرزهای حرفهای، به فرد کمک کند احساس کند تنها نیست و برای وضعیت او راههای دیگری نیز وجود دارد.
آیا میتوان گفت فردی که درباره خودکشی صحبت میکند فقط به دنبال جلب توجه است؟
این نگاه بسیار خطرناک است. حتی اگر انگیزه فرد جلب توجه یا دریافت کمک باشد، پشت این رفتار ممکن است رنج و نیاز جدی به حمایت وجود داشته باشد. به جای قضاوت درباره انگیزه، باید پیام پشت رفتار را بشنویم و وضعیت فرد را ارزیابی کنیم.
اگر بخواهید یک پیام مهم به خانوادهها بدهید، چه میگویید؟
اگر کسی از ناامیدی، بیارزشی، مرگ یا خودکشی صحبت میکند، او را مسخره، تهدید یا سرزنش نکنید و تصور نکنید با گفتن *«این حرفها را نزن»* مسئله تمام میشود. با آرامش گوش کنید، او را تنها نگذارید اگر خطر فوری وجود دارد و برای ارزیابی و دریافت کمک تخصصی اقدام کنید.
و اگر بخواهید یک جمله به فردی که در بحران خودکشی قرار دارد بگویید؟
میگویم: «لازم نیست همین امروز تمام مشکلات زندگیات را حل کنی؛ فعلاً هدف ما این است که از این لحظه سخت عبور کنیم و کمک مناسب را پیدا کنیم.»
نظرتان را درباره این مطلب بنویسید !
ارسال دیدگاه